Tłumaczenia prawnicze

W odróżnieniu od literówki błędne przetłumaczenie postanowienia umowy wywołuje skutek wprost: zmienia się zakres zobowiązania, przesuwa właściwość sądu, poszerza granica odpowiedzialności. Dlatego w tekstach prawniczych oczekuje się, by decyzje tłumaczeniowe dawały się uzasadnić.

Dlaczego różnica systemów jest problemem tłumaczeniowym?

Türkiye ma system związany z kontynentalną tradycją prawa europejskiego, oparty na kodyfikacji. Anglia i Stany Zjednoczone wywodzą się natomiast z tradycji opartej na orzecznictwie. W tych dwóch światach instytucje pełniące tę samą funkcję noszą różne nazwy, a instytucje o tej samej nazwie pełnią różne funkcje.

Tłumacz ma tu do wyboru jedną z trzech dróg: użyć nazwy najbliższej instytucji z systemu docelowego, zostawić termin bez zmian i objaśnić go w nawiasie albo zbudować odpowiednik opisowy. Właściwy wybór zależy od celu tekstu. W dokumencie składanym do sądu na pierwszy plan wychodzi przejrzystość, a w tekście przeznaczonym do negocjacji handlowych – zrozumiałość.

Rodzaj tekstu	Główne oczekiwanie	Typowa potrzeba poświadczenia
Umowa i protokoły dodatkowe	Spójność terminów, zachowanie numeracji postanowień	Przy użytku między stronami zwykle brak
Pozew i załączniki	Bezwzględna wierność tekstowi źródłowemu	Tureckie tłumaczenie przysięgłe, najczęściej poświadczone notarialnie
Orzeczenie sądu	Dosłowne oddanie sentencji	Tureckie tłumaczenie przysięgłe i poświadczenie notarialne, za granicą apostille
Pełnomocnictwo	Niezawężanie zakresu umocowania	Poświadczenie notarialne
Umowa spółki	Poprawność nazw organów i struktury udziałów	Zależnie od instytucji
Opinia prawna	Zachowanie struktury argumentacji	Zwykle brak

Kto korzysta z tłumaczeń prawniczych?

Pierwszą grupą są kancelarie prawne. W sprawach z elementem zagranicznym tłumaczenie dowodów, korespondencji i dokumentów przedłożonych przez stronę przeciwną wpływa wprost na strategię procesową. Drugą grupą są działy prawne i zakupowe spółek podpisujących umowy międzynarodowe; tłumaczenie jest tam częścią procesu negocjacyjnego.

Trzecią grupą są osoby fizyczne: sprawy rozwodowe wszczęte za granicą, sprawy spadkowe oraz wnioski o uznanie i stwierdzenie wykonalności wymagają tłumaczenia prawniczego. Czwartą grupą są postępowania arbitrażowe i mediacyjne; objętość akt jest tam duża, a harmonogram napięty.

Metoda pracy

1. Lista terminów. Przed rozpoczęciem pracy wypisujemy terminy właściwe danej sprawie i uzgadniamy je z klientem lub adwokatem. Termin zmieniony później oznacza korektę wsteczną w całych aktach.
2. Teksty odniesienia. Analizujemy wcześniej tłumaczone umowy i korespondencję między stronami; ciągłość to połowa jakości.
3. Tłumaczenie. Numery postanowień, odesłania wzajemne i sekcja definicji zostają zachowane dokładnie w strukturze tekstu źródłowego.
4. Kontrola pod kątem prawnym. Druga lektura skupia się nie na języku, lecz na treści: kierunek zobowiązania, terminy, umocowania i zdania warunkowe weryfikujemy pojedynczo.
5. Wydanie i zapis. Decyzje terminologiczne zostają zanotowane; to z tego zapisu bierze się spójność kolejnych partii tej samej sprawy.

Jak chroniona jest poufność?

Teksty prawnicze niosą najczęściej informacje jeszcze nieujawnione publicznie: negocjowane ceny, strategię procesową, dane osobowe. Dlatego w tłumaczeniu prawniczym poufność nie jest uprzejmością, lecz technicznym warunkiem pracy. Minimum oczekiwane w praktyce to pisemne zobowiązanie do poufności, ograniczenie dostępu do akt do osoby wyznaczonej oraz zdefiniowany okres przechowywania po zakończeniu zlecenia.

Przy aktach zawierających dane osobowe znaczenia nabiera ponadto to, gdzie dane są przetwarzane. W przypadku akt rozdzielanych do sieci wolnych strzelców odpowiedź na to pytanie bywa niejasna; trzeba to wyraźnie uregulować w umowie.

Drugi wymiar poufności to okres po zakończeniu zlecenia. Na piśmie musi być określone, jak długo akta będą przechowywane, na jakim nośniku i w jaki sposób zostaną zniszczone. Obejmuje to również zdania zapisane w pamięci tłumaczeniowej: pamięć zbudowana z tekstu umowy jednego klienta nie powinna być używana przy zleceniu innego. To, jak technicznie zapewnia się ten rozdział, jest konkretnym pytaniem, które warto zadać dostawcy.

Uznanie, stwierdzenie wykonalności i czynności zagraniczne

Jednym z obszarów najintensywniejszego użycia tłumaczeń prawniczych jest wywoływanie skutków przez zagraniczne orzeczenia sądowe w Türkiye albo używanie orzeczeń tureckich sądów za granicą. W takich sprawach samo tłumaczenie nie wystarcza; orzeczenie musi być prawomocne, opatrzone wymaganymi klauzulami, a łańcuch poświadczeń musi być zamknięty.

Z punktu widzenia tłumaczenia cechą tych akt jest oddanie sentencji z bezwzględną wiernością. O ile utrata niuansu w uzasadnieniu bywa do zniesienia, o tyle najmniejsze przesunięcie w zakresie rozstrzygnięcia jest niedopuszczalne. Równie krytyczne jest dosłowne przeniesienie nazwisk stron, sygnatur akt i dat.

W takich sprawach rozstrzygający jest również reżim tłumaczeniowy kraju docelowego. Niektóre państwa przyjmują wyłącznie tłumaczenie wykonane przez upoważnionego przez siebie tłumacza; wtedy pracą do wykonania w Türkiye nie jest samo tłumaczenie, lecz zamknięcie łańcucha poświadczeń dokumentu.

Dyscyplina pracy nad tekstami dwujęzycznymi

W handlu międzynarodowym umowy często sporządza się w dwóch językach i obie wersje biegną obok siebie. W takim układzie funkcja tłumaczenia się zmienia: tekst nie jest już kopią, lecz samodzielnie wiążącym dokumentem. Dlatego przy umowach dwujęzycznych tłumaczenie jest procesem, który pełnomocnicy stron przeglądają wspólnie.

W tym procesie trzy rzeczy muszą zostać koniecznie wyjaśnione: która wersja językowa rozstrzyga w razie sporu, czy terminy z sekcji definicji wskazują w obu tekstach na to samo pojęcie i czy numeracja postanowień pokrywa się co do jednego. Gdy te trzy warunki są spełnione, późniejsze rozbieżności interpretacyjne zostają w znacznej mierze wykluczone.

Osobną trudnością jest to, że w trakcie negocjacji tekst wciąż się zmienia. Tłumaczenie całości od nowa przy każdym kolejnym projekcie jest i kosztowne, i ryzykowne; właściwa metoda polega na oznaczeniu różnic między wersjami i opracowaniu wyłącznie zmienionych postanowień. Obniża to koszt, a zarazem zapobiega niezauważonej zmianie sformułowań uzgodnionych w poprzednich turach.

Co decyduje o cenie?

W tłumaczeniu prawniczym cenę jednostkową podnoszą trzy czynniki: gęstość terminologii, konieczność wiedzy prawniczej przy drugiej lekturze oraz reżim poufności danej sprawy. Istnieje natomiast czynnik obniżający koszt: umowy w dużej mierze składają się z powtarzalnych formuł. Przy kliencie obsługiwanym regularnie odsetek powtórzeń z czasem rośnie, a koszt jednostkowy spada.

Dlatego współpraca z kancelariami w formule ramowej jest dla obu stron wydajniejsza niż zlecenia jednorazowe. Logikę wyceny wyjaśniamy na stronie cennika, a języki, z którymi pracujemy – na stronach języków.

Często spotykane sytuacje

• Wersja rozstrzygająca w umowach dwujęzycznych. Jeżeli w tekście nie zapisano, która wersja językowa rozstrzyga, różnice tłumaczeniowe stają się przedmiotem sporu. To postanowienie trzeba wprowadzić od początku.
• Błąd w tekście źródłowym. Tłumacz nie poprawia sprzeczności w oryginale; odnotowuje ją i pozostawia decyzję osobie do tego uprawnionej.
• Załączniki i strony podpisowe. Gdy przetłumaczono korpus umowy, a zapomniano o załącznikach, sprawa pozostaje niekompletna; to właśnie załączniki niosą najczęściej właściwe zobowiązanie.
• Podział w sprawach pilnych. Rozdzielenie dużych akt między kilku tłumaczy skraca czas, ale naraża spójność terminologiczną; konieczna jest wtedy lektura końcowa wykonana przez jedną osobę.

Zakres Państwa sprawy i oczekiwania co do poufności mogą Państwo przekazać przez formularz wyceny.

Ta treść przedstawia ogólne ramy; szczegóły konkretnej sprawy mogą się różnić. W sprawie obowiązujących wymogów prosimy sprawdzić aktualną listę dokumentów danej instytucji.