Tłumaczenia medyczne

Drugą cechą wyróżniającą tę dziedzinę jest różnorodność odbiorców. Dla tego samego leku charakterystyka pisana dla lekarza i ulotka pisana dla pacjenta niosą tę samą informację, lecz posługują się zupełnie innym rejestrem językowym. Bez wiedzy o tym, do kogo tekst jest skierowany, nie da się przetłumaczyć go poprawnie.

Jakie teksty wchodzą w zakres tłumaczeń medycznych?

Zakres sięga od dokumentacji klinicznej po dokumentację regulacyjną. Z jednej strony są akta pacjenta, epikryzy, wyniki badań i protokoły operacyjne; z drugiej instrukcje obsługi wyrobów medycznych, protokoły badań klinicznych i formularze świadomej zgody. Te dwie grupy wymagają innej specjalizacji i innego układu kontroli.

Dokument	Odbiorca	Rejestr językowy	Krytyczne ryzyko
Epikryza i wynik badania	Lekarz	Terminologia specjalistyczna, skróty	Błąd jednostki miary i zakresu referencyjnego
Formularz świadomej zgody	Pacjent	Prosty, zrozumiały język	Niepełne przedstawienie ryzyka
Ulotka dla pacjenta	Pacjent i bliscy	Tryb rozkazujący, krótkie zdania	Sformułowania o dawce i częstotliwości
Instrukcja obsługi wyrobu	Personel medyczny	Techniczny, zgodny z normami	Teksty ostrzeżeń i przestróg
Protokół badania klinicznego	Badacz i komisja	Naukowy, formalny	Kryteria włączenia i wyłączenia

Terminologia, skróty i jednostki

W języku medycyny skróty mogą mieć różne znaczenia zależnie od kontekstu; te same trzy litery potrafią w dwóch specjalnościach wskazywać na dwa różne rozpoznania. Dlatego skrótów nie rozwiązuje się ze słownika, lecz z klinicznego kontekstu tekstu. Tam, gdzie pewności nie ma, skrót się rozwija, a jego postać z oryginału zachowuje w nawiasie.

Drugim krytycznym obszarem są jednostki miary. W wynikach laboratoryjnych układy jednostek różnią się w zależności od kraju, a to, czy dokonać przeliczenia, nie jest decyzją tłumaczeniową, lecz medyczną. Właściwe podejście polega na przeniesieniu wartości i jednostki z oryginału bez zmian oraz – w razie potrzeby – wskazaniu różnicy w przypisie tłumacza.

Jak przebiega procedura?

1. Ustalamy rodzaj tekstu, jego odbiorcę docelowego i cel wykorzystania; akta pacjenta i dokumentacja rejestracyjna nie przechodzą tym samym przepływem.
2. Wyznaczamy tłumacza specjalizującego się w danej dziedzinie; teksty onkologiczne, kardiologiczne i ortopedyczne wymagają władania inną terminologią.
3. W trakcie tłumaczenia dane liczbowe zbieramy na osobnej liście.
4. Druga osoba porównuje tę listę liczb z dokumentem źródłowym niezależnie; ten krok prowadzimy oddzielnie od lektury tekstu.
5. Następuje kontrolna lektura wykonana przez osobę z doświadczeniem w ochronie zdrowia; punkty niejasne zostają oznaczone przypisem tłumacza.
6. Tekst zostaje wydany, a zapis terminów właściwych danej sprawie – zachowany.

Poufność i dane pacjenta

Dane o zdrowiu to wśród danych osobowych kategoria odrębna i silniej chroniona. Tłumaczenie epikryzy niesie rozpoznanie danej osoby, jej historię, a niekiedy również informacje dotyczące jej rodziny. Dlatego w tłumaczeniu medycznym trzeba z góry określić, przez ile rąk przejdzie dokumentacja, gdzie będzie przechowywana i kiedy zostanie usunięta.

Przy zleceniach korporacyjnych oczekiwaną praktyką jest maskowanie danych identyfikacyjnych tam, gdzie nie są potrzebne, oraz praca zespołu tłumaczy pod pisemnym zobowiązaniem do poufności. Przy indywidualnej dokumentacji pacjenta oczekuje się co najmniej zobowiązania do zniszczenia dokumentacji po zakończeniu zlecenia.

Badania kliniczne i dokumenty regulacyjne

Drugą wielką gałęzią tłumaczeń medycznych są nie teksty kliniczne, lecz dokumentacja regulacyjna. Tworzą tę grupę protokoły badań klinicznych, formularze informacji dla uczestnika, formularze opisu przypadku i korespondencja z komisją etyczną. Tłumaczenie jest w tych dokumentach częścią urzędowej dokumentacji rozpatrywanej przez komisję i podlega wymogom formalnym.

Kryterium wysuwającym się w tym obszarze na pierwszy plan jest spójność. Kryteria włączenia, schematy dawkowania i punkty czasowe oceny występujące w różnych częściach tego samego protokołu muszą pokrywać się dokładnie. Sprzeczności obecnej w tekście źródłowym nie poprawia się w tłumaczeniu; zostaje oznaczona i zgłoszona badaczowi odpowiedzialnemu.

Osobnym problemem językowym są formularze informacji dla uczestnika. Formularze te bywają pisane jak tekst prawniczy, tymczasem ich odbiorcą docelowym jest pacjent. Celem tłumaczenia jest zachowanie zakresu prawnego przy jednoczesnym utrzymaniu tekstu naprawdę zrozumiałym; zbudowanie równowagi między tymi dwoma wymaga doświadczenia w dziedzinie.

Odrębna dyscyplina w tekstach o wyrobach medycznych

Instrukcje obsługi wyrobów medycznych leżą tam, gdzie przecinają się tłumaczenie medyczne i techniczne. Tekst z jednej strony opisuje zastosowanie kliniczne, z drugiej jest dokumentem inżynierskim. Forma części z ostrzeżeniami i przestrogami jest najczęściej określona w odpowiednich normach, a swoboda tłumacza spada tu do minimum.

Drugą cechą są teksty interfejsu. Komunikaty na ekranie urządzenia mają ograniczoną liczbę znaków i muszą być dokładnie takie same jak ich odpowiedniki w instrukcji. Jeżeli krok nazwany w instrukcji „cyklem płukania” pojawia się na ekranie pod innym określeniem, użytkownik nie potwierdzi, na którym kroku się znajduje.

Trzecim punktem jest zarządzanie wersjami. Gdy oprogramowanie urządzenia zostaje zaktualizowane, aktualizuje się także instrukcję; oczekuje się, że przy takich aktualizacjach opracowane zostaną wyłącznie zmienione części, a reszta zostanie zachowana w brzmieniu wcześniej zatwierdzonego tłumaczenia. Tłumaczenia bez możliwości prześledzenia wersji rodzą problemy na etapie kontroli.

Dokumentacja leczenia za granicą

Dokumentacja pacjentów chcących leczyć się za granicą leży tam, gdzie przecinają się tłumaczenie kliniczne i tłumaczenie dokumentów urzędowych. Epikryza, opisy badań obrazowych i lista leków wymagają specjalizacji klinicznej; korespondencja z ubezpieczycielem i w sprawie refundacji oraz dokumenty przyjęcia do szpitala wymagają natomiast najczęściej tłumaczenia poświadczonego.

Najczęstsza strata w tych sprawach bierze się z przesyłania historii leczenia we fragmentach. Gdy wcześniejsze badania pacjenta i przyjmowane leki zostaną przekazane niekompletnie, docelowa klinika przy pierwszej ocenie żąda dodatkowych dokumentów i sprawa wydłuża się o kolejną turę. Ułożenie dokumentacji chronologicznie i uzupełnienie brakujących stron od razu potrafi samo w sobie oszczędzić całych tygodni.

Przy opisach badań obrazowych dochodzi jeszcze szczegół techniczny: tekst opisu i same pliki obrazowe trzeba przekazać osobno. Docelowa klinika najczęściej daje surowy obraz do ponownego odczytania własnemu specjaliście; tłumaczenie opisu jest informacją towarzyszącą temu odczytaniu, a nie jego zastępstwem. Znajomość tego rozróżnienia pozwala prawidłowo ustalić, które dokumenty trafią do tłumaczenia.

Co decyduje o cenie?

Pierwszym czynnikiem ceny w tłumaczeniu medycznym jest głębokość specjalizacji; między ogólnymi tekstami o zdrowiu a tekstami z zaawansowanych specjalności istnieje poważna różnica kosztu. Drugim czynnikiem jest treść pisana odręcznie: dokumentacja z notatkami lekarza zajmuje znacznie więcej czasu niż tekst cyfrowy. Trzecim – zakres drugiej warstwy kontroli.

W dokumentacji przygotowywanej na potrzeby wniosku o leczenie za granicą może dojść ponadto warstwa poświadczenia. Logikę ceny, pozycja po pozycji, przedstawiamy na stronie cennika; w sprawie formy, w jakiej kraj docelowy przyjmuje dokumenty, mogą Państwo zajrzeć do przewodnika po krajach.

Często spotykane sytuacje

• Nieczytelne pismo odręczne. Słowa, co do którego nie ma pewności, się nie zgaduje; zostaje oznaczone, a potwierdzenia zasięga się u lekarza, który je zapisał.
• Brakująca strona. Na odwrocie epikryz często znajduje się lista leków; pominięta przy skanowaniu sprawia, że historia leczenia wygląda na niepełną.
• Nazwy leków. Nazwa handlowa tej samej substancji czynnej zmienia się w zależności od kraju. Właściwe podejście polega na oparciu się na substancji czynnej i zachowaniu również nazwy handlowej.
• Presja czasu. W turystyce medycznej proces ofertowy jest szybki; tempo nie może jednak oznaczać pominięcia kroku weryfikacji danych liczbowych. Swoją dokumentację mogą Państwo przesłać przez formularz wyceny.

Poniższy opis podsumowuje typową praktykę; praktyka poszczególnych instytucji może się różnić. Zalecamy, aby śledzili Państwo obowiązującą praktykę w urzędowych komunikatach.